Emekliler için Schengen vize dosyası

Evrak listesindeki üç satır bordrolu bir başvuru düşünülerek yazılmış: bordro tutarı söyler, SGK hizmet dökümü sürekliliği söyler, izin yazısı dönüşü söyler. Emekli dosyasında ilk ikisinin karşılığı var ve güçlü; üçüncüsü boşta kalıyor.

Emekli aylık bilgisi tutarı söylüyor. Aylığın yattığı hesabın dökümü sürekliliği söylüyor — üstelik bordrolu bir çalışanın hizmet dökümünden daha net söylüyor, çünkü emekli aylığı sona erebilecek bir iş sözleşmesine bağlı değil. Ama dönüş sorusuna cevap veren belge ortada yok: seni belirli bir tarihte Türkiye'ye çağıran bir işveren yok, dolayısıyla izin yazısı da yok.

Bu yüzden emekli dosyasında dönüş tarafı tek belgeyle değil, birkaç belgenin birlikte anlattığı bir tabloyla kuruluyor: aylığını ödeyen kurum Türkiye'de, ikametin Türkiye'de, taşınmazın ve ailen burada. Bordrolu bir başvurucunun izin yazısıyla tek satırda hallettiği şeyi sen üç dört belgeye bölerek anlatıyorsun.

Ve bunu tarihe bağlamak gerekiyor. "Türkiye'ye döneceğim" cümlesi bir şey anlatmıyor; "aylığım her ayın aynı günü Türkiye'deki hesabıma yatıyor, oturduğum daire kendi üzerime kayıtlı" anlatıyor.

Aşağıdaki tablo, emekli bir dosyanın gelir ve bağ tarafını taşıyan belgeleri ve her birinin cevapladığı soruyu gösteriyor. Tabloyu tek tek toplanacak bir alışveriş listesi gibi değil, birbirinin eksiğini kapatan bir zincir gibi oku: bir belgenin söylemediğini bir sonraki söylüyor.

Belgelerin büyük kısmı e-Devlet'ten barkodlu olarak alınabiliyor. Barkodlu çıktı belgenin doğrulanabilir olduğunu gösterdiği için düz fotokopiden daha iyi bir sunum. Banka tarafındaki belgelerde şube kaşesi ve imzası aranıyor; internet bankacılığından indirilen bir PDF için kaşe istenip istenmediği başvurulan ülkeye ve başvuru merkezine göre değişiyor, şubeden kaşeli alınan döküm bu tartışmayı baştan kapatıyor.

Tabloda yer almayan ama dosyayı tamamlayan iki metin var: seyahatin sebebini anlatan niyet mektubu ve tarih tarih yazılmış bir gün planı. Bunlar belge değil, belgeler arasındaki bağı kuran cümleler — hangi belgenin neden dosyada olduğunu söylüyorlar.

İkinci boşluk burada. Aylığın düzenli olabilir ama tutarı seyahat bütçesini tek başına açıklamıyor olabilir. Dosyayı okuyan kişi basit bir hesap yapıyor: bu seyahat kaça mal olacak ve bu para nereden çıkacak. İki rakam örtüşmüyorsa gelir tarafı eksik kalıyor.

Birinci yol birikim. Yıllar içinde oluşmuş bir vadeli hesap ya da mevduat, aylıktan bağımsız bir kaynak olarak dosyada durabiliyor. Burada önemli olan birikimin geçmişi: dökümde birkaç ay boyunca duran bir bakiye ile başvurudan bir hafta önce hesaba giren ve kaynağı gösterilemeyen bir tutar aynı şey değil. İkincisi dosyayı güçlendirmiyor, açıklanması gereken yeni bir satır ekliyor.

İkinci yol sponsor. Masrafı karşılayacak bir yakının varsa dosyanın gelir tarafı onun belgeleri üzerinden kuruluyor ve senin aylığın gelirin tek kaynağı olmaktan çıkıp bağ kanıtına dönüşüyor; sponsor üzerinden kurulan bir dosyanın belge sırasını ev hanımı vize başvurusu sayfasında ayrıntılı yazdık. Üçüncü yol seyahati bütçeye indirmek: on beş gün yerine altı gün, üç şehir yerine bir şehir. Kısa ve iyi planlanmış bir ilk seyahat, sonraki başvurularda gösterilecek bir pasaport geçmişi de bırakıyor.

Emekli bir dosyanın çalışan dosyasına göre güçlü olduğu bir taraf var ve çoğu başvurucu bunu dosyaya taşımıyor. Bir çalışan için dönüş sorusunun cevabı iş sözleşmesi; sözleşme biter, iş değişir, şirket kapanır. Emekli aylığı ise Türkiye'deki bir kuruma bağlı ve süresi belirsiz bir hak. Bu, dosyanın en sağlam satırı olabilir — yeter ki belgesi konsun.

Aynı mantık diğer bağlar için de geçerli. Üzerine kayıtlı bir taşınmazın varsa tapu kaydı, evliliğin ve çocukların için nüfus kayıt örneği, oturduğun adres için ikametgah belgesi dosyanın dönüş tarafını taşıyor. Bunlar tek başına sıradan belgeler; birlikte durduklarında hayatının merkezinin nerede olduğunu anlatıyorlar.

Söylemek yetmiyor, tarihe bağlamak gerekiyor. "Torunum var" bir bağ anlatmıyor; "kızımın oğlu eylülde okula başlıyor, dönüş tarihim 28 ağustos" anlatıyor. Niyet mektubunda bu tür bir cümlenin karşılığı bir belgeyle desteklenebiliyorsa daha iyi.

Schengen başvurusunda seyahat sağlık sigortası, teminatı en az 30.000 avro olan ve tüm Schengen alanında geçerli bir poliçe olmak zorunda. Bu şart AB Vize Yönetmeliği'nde (810/2009, 15. madde) tanımlı ve pazarlık konusu değil. Çalışan bir başvurucu için bu satır rutin; belirli bir yaşın üzerinde rutin olmaktan çıkıyor.

Sigorta şirketleri Schengen poliçelerinde yaşa göre farklı davranıyor. 65 yaş üzeri için genellikle ek prim (sürprim) uygulanıyor. Üst yaş sınırı şirketten şirkete değişiyor; bazı şirketler belirli bir yaşın üzerinde poliçe düzenlemiyor, bazıları ileri yaş grubunda tıbbi tedavi teminatını daraltıp yalnızca nakil ve organizasyon hizmeti bırakıyor. Fiyatı uygun görünen böyle bir poliçe, 30.000 avroluk tıbbi tedavi teminatı şartını karşılamayabilir — yani dosyaya konduğunda o satır dolmuş sayılmayabilir.

Poliçeyi almadan önce üç şeye bak: teminat tutarının en az 30.000 avro yazdığına, poliçe metninde tüm Schengen ülkelerinde geçerli olduğunun belirtildiğine, ve poliçe tarihlerinin seyahatin ilk gününden son gününe kadar tamamını kapsadığına. Bunlar poliçenin kendi metninde yazar; teklif ekranındaki fiyatta yazmaz.

Kronik bir rahatsızlığın varsa poliçenin bunu kapsam dışı bırakıp bırakmadığı ayrı bir konu. Bu dosya için değil, seyahatin kendisi için önemli. Aynı yaş için iki şirketin primi ve teminat tablosu birbirinden farklı olabildiği için karşılaştırmayı tek kalem fiyat üzerinden yapma.

Almanya, Hollanda ya da Avusturya'da çalışıp Türkiye'ye yerleşmiş bir emekliysen dosyanın gelir tarafı SGK emeklisininkinden farklı işliyor. e-Devlet'teki "4A Emekli Aylık Bilgisi" sorgusu boş çıkıyor, çünkü aylığını SGK ödemiyor. Türk banka hesabının dökümünde ise para bir yurt dışı transferi olarak görünüyor ve açıklama satırında bunun emekli aylığı olduğu yazmayabiliyor. Dosyaya sadece dökümü koyarsan gelirin kaynağı gösterilmemiş oluyor.

Bu boşluğu ödemeyi yapan kurumun kendi yazısı kapatıyor. Almanya için Deutsche Rentenversicherung'un gönderdiği aylık bağlama ya da yıllık ayarlama yazısı (Rentenbescheid / Rentenanpassungsmitteilung), Hollanda için SVB'nin AOW yazısı, Avusturya için PVA yazısı. Bu belgeler yabancı dilde olduğu için yeminli tercüme gerekiyor; tercümenin ayrıca noter onayı istenip istenmediği başvurulan ülkeye ve başvuru merkezine göre değişiyor, bu yüzden ilgili merkezin kendi belge listesinden teyit etmek gerekiyor.

Bir de rakam eşleşmesi meselesi var: kurumun yazısındaki tutar ile Türk hesabına düşen tutar aynı olmuyor — arada kur farkı ve transfer masrafı bulunuyor. Bu farkı niyet mektubunda tek cümleyle açıklamak, iki rakamı yan yana koyan okuyucuda cevapsız bir soru bırakmıyor.

Yurt dışından aylık alanların her yıl vermesi gereken yaşam belgesi de dosyada işe yarıyor. Almanya için bu belge nüfus müdürlüğü, belediye ya da muhtarlık gibi yetkili bir makam tarafından onaylanıyor; yerine nüfus kayıt örneği de kabul edilebiliyor. Elindeki güncel yaşam belgesi hem aylığının hâlâ ödendiğini hem de Türkiye'de ikamet ettiğini aynı anda gösteriyor.

Emekli aylığı alırken çalışmaya devam ediyorsan dosya tarafında bu senin lehine: hem emekli aylığın hem çalışma gelirin var ve boş kalan "çalışma belgesi" satırını gerçekten doldurabiliyorsun. Bir işverene bağlı çalışan emeklilerden sosyal güvenlik destek primi kesiliyor; kendi nam ve hesabına çalışan emeklilerde ise bu kesinti 2016 yılında kaldırıldı. Dosya açısından belirleyici olan kesintinin kendisi değil, çalışmanın kayıtlı olması.

Bu durumda dosyaya üç belge daha giriyor: işverenden alınan ve görevini, işe başlama tarihini ve ücretini yazan bir yazı; e-Devlet'ten barkodlu SGK Tescil ve Hizmet Dökümü — çalışman burada görünüyor; ve seyahat tarihlerini kapsayan izin yazısı. Bordrolu bir dosyanın dönüş sorusunu cevaplayan izin yazısı böylece senin dosyanda da yerini alıyor. Kendi işini yapıyorsan işveren yazısı yerine vergi levhası ve vergi dairesinden alınan mükellefiyet yazısı geçiyor; bu belgelerin hesap dökümüyle nasıl eşleştirildiğini esnaf vize dosyası sayfasında anlattık.

Burada dikkat edilecek tek şey tutarlılık. Banka dökümünde iki ayrı düzenli yatış görünecek: biri emekli aylığı, diğeri maaş ya da işletme geliri. İkisinin de dosyada bir karşılığı olsun. Dökümde açıklaması olmayan düzenli bir yatış, dosyada cevapsız bir satır bırakıyor.