Profil rehberi
Yeni mezunlar için Schengen vize dosyası
Mezun olduğun gün öğrenci belgesi üretilebilir olmaktan çıkıyor; işe başladığın gün ise SGK hizmet dökümünde sayılacak bir prim günü henüz oluşmuyor. Yeni mezun bir başvuruda asıl mesele gelirin küçük olması değil; dosyayı hazırladığın anda hangi kimliği hangi belgeyle göstereceğinin belirsiz olması.
Bu boşluk kapatılacak bir kusur değil, dosyanın anlatacağı şeyin kendisi. Mezuniyet tarihi, işe giriş tarihi ve ilk maaşın hesaba geçtiği tarih arka arkaya dizildiğinde dosya kendi hikâyesini kuruyor. Dizilmediğinde ise belgeler tek tek doğru olduğu halde birbirini tutmuyor: bir belge öğrenci olduğunu, bir başkası çalıştığını, üçüncüsü arada hiçbir şey yapmadığını söylüyor.
Öğrenci belgen bitti, hizmet dökümünde henüz gün yok. Aradaki boşluk açıklanabilir.
Mezuniyet, işe giriş ve bağ belgelerinin hangi sırayla sunulacağını, boşluk döneminin nasıl anlatılacağını ve Türkiye'ye dönüş planının hangi belgeyle destekleneceğini kurguluyoruz.
- Profiline ve başvuracağın ülkeye göre hazırlanır
- Teslimden önce son tutarlılık kontrolünden geçer
- Hazırlık başladıktan sonra en geç 48 saat içinde e-postana gelir
Son güncelleme:
Öğrencilik bitti, çalışma geçmişi henüz başlamadı
Beş yıllık bordrolu bir dosya tek okumada kapanır: bordro tutarı söyler, hizmet dökümü sürekliliği söyler, izin yazısı dönüşü söyler. Üç belge, üç soru, üç cevap. Yeni mezun bir dosyada bu üçlü henüz kurulmamıştır ve hiçbir belge tek başına yerini doldurmaz.
Mezuniyet belgesi eğitiminin bittiğini gösterir ama bugün ne yaptığını göstermez. İşe giriş bildirgesi bir sözleşmenin başladığını gösterir ama ne kadar sürdüğünü göstermez. Hesap dökümü paranın girdiğini gösterir ama üç ay öncesine gitmez. Nüfus kayıt örneği kiminle akraba olduğunu gösterir ama masrafı kimin karşıladığını göstermez.
Bu yüzden yeni mezun dosyası eksik belge dosyası değil, sırası kurulmamış dosyadır. Geçişi saklamaya çalışan bir dosya okunmaz hale gelir; geçişi tarihleriyle anlatan bir dosya okunur. Dosyayı kurarken belgeleri isim isim değil, kapattıkları soru sırasına göre dizmek işi kolaylaştırıyor.
- Kimsin: mezuniyet belgesi ve varsa devam eden bir kayıt
- Ne yapıyorsun: işe giriş bildirgesi, hizmet dökümü, bordro
- Masrafı kim karşılıyor: kendi hesap dökümün ya da sponsorun belgeleri
- Neden döneceksin: işbaşı tarihi, askerlik yükümlülüğü, kayıtlı bir program
İşe giriş bildirgesi ile hizmet dökümünün saati farklı işliyor
Yeni mezun dosyalarındaki en görünmez boşluk burada oluşuyor. İşe giriş bildirgesi, 5510 sayılı Kanun gereği en geç çalışmaya başladığın günden bir gün önce SGK'ya verilmiş olmak zorunda. Yani sözleşmen başladığı anda bildirgen zaten var; e-Devlet'te "4A İşe Giriş Çıkış Bildirgesi" ekranından barkodlu olarak indirilebilir durumda.
Hizmet dökümü öyle çalışmıyor. Bir ayın prim gün sayısı kayıtlara, işverenin o aya ait Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesini vermesiyle işleniyor ve bu beyanname takip eden ayın 26'sına kadar veriliyor. 1 Ağustos'ta işe başlayıp 20 Ağustos'ta dosyanı hazırlıyorsan, elinde 31 Temmuz tarihli bir işe giriş bildirgesi var ama hizmet dökümünde Ağustos satırı henüz yok. Belge yanlış değil, henüz oluşmamış.
Dosyadaki karşılığı şu: hizmet dökümünü boş diye kenara koymak yerine iki belgeyi yan yana yerleştirip farkı görünür kılmak. Seyahat tarihin esnekse başvuruyu ayın 26'sından sonraya almak dökümde en az bir dolu ay görünmesini sağlıyor. Esnek değilse niyet mektubunda tek cümle yetiyor: "İşe başlangıç tarihim 1 Ağustos; ilk aya ait prim bildirimi 26 Eylül'e kadar yapılacağı için hizmet dökümünde henüz görünmüyor."
- İşe giriş bildirgesi: sözleşmenin başladığı tarihi söylüyor, işe başlamadan önce SGK'ya verilmiş oluyor
- SGK tescil ve hizmet dökümü: kayıtlara işlenmiş prim gün sayısını söylüyor, ilk ay için takip eden ayın 26'sını bekliyor
- Maaş bordrosu: ödemenin tutarını söylüyor, ay kapandıktan sonra işyerinin muhasebesinden çıkıyor
Diploma, geçici mezuniyet belgesi ve e-Devlet mezun belgesi aynı şey değil
Mezuniyetle birlikte öğrenci belgesi üretilemez hale geliyor; e-Devlet'teki ekran aktif kaydı olanlar için çalışıyor. Elinde duran eski tarihli bir öğrenci belgesi ise artık var olmayan bir durumu anlatıyor. Dosyaya konduğunda mezuniyet belgesiyle çelişiyor: bir belge hâlâ öğrenci olduğunu, diğeri olmadığını söylüyor.
Mezuniyeti gösteren üç ayrı belge var. Diploma üniversitenin bastığı asıl belge ve basımı genelde birkaç ay sürüyor. Geçici mezuniyet belgesi, diploma basılana kadar öğrenci işlerinden verilen ve süresi sınırlı olan belge. e-Devlet üzerindeki Yükseköğretim Mezun Belgesi ise YÖKSİS kaydından üretilen, karekodlu ve doğrulanabilir çıktı.
Hangisinin isteneceği başvurulan ülkeye ve başvuru merkezine göre değişebiliyor; bu yüzden pratik yol, elinde olanı koymak ve doğrulanabilir olanı öne almak. Diploman henüz basılmadıysa bunu bir eksiklik gibi taşımana gerek yok — geçici mezuniyet belgesi tam bu ara dönem için düzenlenen belge.
Dosyanın iskeleti: hangi belge hangi soruyu kapatıyor
Aşağıdaki tablo yeni mezun bir dosyanın iskeletini gösteriyor. Her satırda bir belge, o belgenin cevapladığı soru ve nereden çıkarılacağı var. Belgelerin hepsi her dosyada bulunmuyor; bir kısmı erkek başvuru sahipleri için, bir kısmı işe başlamış olanlar için anlam taşıyor.
Tabloyu okurken belgenin adına değil ikinci sütuna bak. Aynı soruya iki belge cevap veriyorsa biri gereksiz; hiçbir belgenin cevaplamadığı bir soru kaldıysa dosyada sessiz bir yer var demektir. Yeni mezun dosyalarında en sık sessiz kalan soru "masrafı kim karşılıyor" oluyor, çünkü hem birikim hem maaş geçmişi yeni.
Belgeler isim sırasına göre değil, kapattıkları soruya göre diziliyor. İkinci sütun bir belgenin dosyada neden durduğunu, üçüncü sütun ise onu nereden çıkaracağını gösteriyor.
Yeni mezun dosyasında belge tablosu
| Belge | Ne kanıtlar | Nereden alınır |
|---|---|---|
| SGK 4A İşe Giriş Bildirgesi (barkodlu) | İş sözleşmenin hangi tarihte başladığını | e-Devlet, "4A İşe Giriş Çıkış Bildirgesi" ekranı |
| SGK Tescil ve Hizmet Dökümü (barkodlu) | Kayıtlara işlenmiş prim gün sayını ve varsa staj geçmişini | e-Devlet ya da bağlı olduğun SGK il/merkez müdürlüğü |
| Maaş bordrosu (eldeki tüm aylar) | Aylık net gelirini ve kesintilerini | İşyerinin insan kaynakları ya da muhasebe birimi, kaşeli ve imzalı |
| İşveren izin yazısı | İzin tarihlerini, görevini ve dönüşte işbaşı yapacağın tarihi | İşverenin antetli kâğıdı, imza yetkilisinin ıslak imzası ve kaşesi |
| Yükseköğretim Mezun Belgesi, geçici mezuniyet belgesi ya da diploma | Öğrenciliğinin ne zaman ve hangi programdan bittiğini | e-Devlet (YÖKSİS kaydı) ya da üniversitenin öğrenci işleri birimi |
| Banka hesap dökümü (son 3 ay) | Maaşın hangi tarihlerde ve hangi işverenden yattığını | Banka şubesi, kaşeli ve imzalı |
| Askerlik durum belgesi | Yükümlülüğünün tecilli, tehirli mi yoksa tamamlanmış mı olduğunu | e-Devlet, "Askerlik Durum Belgesi Sorgulama" ekranı |
Bu bir kontrol listesi değil, bir okuma sırası. Hangi belgenin hangi biçimde isteneceği başvurulan ülkeye ve başvuru merkezine göre değişiyor; dosyayı kapatmadan önce ilgili ülkenin güncel evrak listesiyle karşılaştır.
Bağ, sahip olduklarının değil yükümlülüklerinin listesi
Yeni mezun bir profilde tapu, uzun kıdem ya da bakmakla yükümlü olunan kişi genelde yok. Buna karşılık çoğu dosyada belirli bir tarihte Türkiye'de olmayı gerektiren şeyler var ve bunların hepsi belgeli. Bağ tarafını kurarken aranan da bu: mülk değil, tarihi belli bir yükümlülük.
Bunları dosyaya taşırken cümlenin tarih içermesi gerekiyor. "İşime döneceğim" bir şey anlatmıyor; "22 Eylül'de işbaşı yapmam gerekiyor, izin yazımda bu tarih var" anlatıyor. "Yüksek lisans yapıyorum" bir şey anlatmıyor; "güz dönemi kaydım 6 Ekim'de başlıyor" anlatıyor.
Ailenin üzerine kayıtlı ev ya da araç senin bağını göstermiyor, çünkü belgede senin adın geçmiyor. Bunları eklemek dosyayı kalınlaştırıyor ama cevapladığı bir soru yok. Kalınlık ile okunurluk aynı şey değil.
- Başlangıç tarihi belli bir iş sözleşmesi ve izin yazısında yazan işbaşı tarihi
- Devam eden askerlik tecili ya da sevk tehiri — e-Devlet'ten alınan askerlik durum belgesinde görünüyor
- Kaydı süren bir yüksek lisans ya da doktora programı; dönem başlangıç tarihi öğrenci belgesinde yazıyor
- Kendi adına düzenlenmiş bir kira sözleşmesi ya da kendi adına kayıtlı yerleşim yeri belgesi
İlk maaşını yeni almış birinin hesap dökümü
Üç aylık bir dökümde iki maaş satırı görünmesi bu profilin doğal hali. Buradaki seçim iki tane: masrafı kendi hesabından karşılamak ve dökümü buna göre kurmak, ya da sponsor göstermek ve gelir tarafını sponsorun belgeleri üzerine oturtmak. İkisi de dürüst yollar; karışık olan, ikisini aynı anda ve açıklamasız sunmak.
Sponsorlu bir dosyada üç şeyin birlikte olması gerekiyor: sponsorun kendi gelir ve hesap belgeleri, seyahat masrafını karşıladığını yazılı olarak beyan ettiği imzalı taahhüt, ve aranızdaki bağı gösteren nüfus kayıt örneği. Üçünden biri eksikse dosya "birisi ödeyecek" diyor ama kimin ve neden ödeyeceğini söylemiyor.
Hem sponsor belgeleri hem kendi bordron dosyadaysa, hangisinin neyi karşıladığını bir cümleyle yazmak gerekiyor: uçuş ve konaklama sponsor tarafından, günlük harcamalar kendi hesabından gibi. Yazılmadığında dosya aynı soruya iki farklı cevap vermiş oluyor.
Başvurudan hemen önce hesaba giren toplu bir tutar da açıklama istiyor. Maaş satırının yanında kaynağı belirsiz bir giriş, dökümün geri kalanının anlattığı düzeni bozuyor. Para bir yerden geldiyse — aileden destek, bir iş ödemesi, birikim hesabından aktarım — o kaynağı gösteren belgeyi eklemek dökümü tamamlıyor. Fatura karşılığı çalışıp düzensiz ödeme alıyorsan bu tarafı serbest çalışanlar için vize dosyası sayfasında ayrıntılı anlattık.
Dört tarih ve iki eşik
Yeni mezun dosyasında niyet mektubunun işi seyahati anlatmak değil, geçişi tarihlendirmek. Dört tarih yeterli: mezuniyet, işe başlangıç, seyahat ve dönüşte işbaşı. Bu dördü birbirini takip ettiğinde okuyanın kafasında doldurulacak boşluk kalmıyor.
Zamanlama tarafında iki eşik var. Biri ayın 26'sı: ilk çalışma ayının hizmet dökümüne işlenmesi buna bağlı. Diğeri maaş günü: dökümde iki maaş satırının görünmesi tek satırdan farklı okunuyor, çünkü ikinci satır düzenliliği gösteriyor. Seyahat tarihin esnekse başvuruyu bu iki eşiğin sonrasına almak, aynı belgelerle daha dolu bir döküm sağlıyor.
Seyahat sağlık sigortası poliçesi de bu takvimin parçası. Poliçenin en az 30.000 euro teminatlı olması, Schengen alanının tamamında geçerli olması ve seyahat tarihlerinin tümünü kapsaması isteniyor. Bu şart AB vize mevzuatından geliyor, başvuru merkezinin tercihi değil.
Yeni mezun dosyalarında en sık gelen sorular
İşe yeni başladım, Türkiye'ye bağım yok. Ne gösterebilirim?
Bağ, sahip olduklarının listesi değil; belirli bir tarihte Türkiye'de olmanı gerektiren şeylerin listesi. Tapun, aracın ya da uzun kıdemin yoksa bunları dosyada var edemezsin. Ama yeni mezun profillerde çoğu zaman üç şey bulunuyor ve üçü de belgeli: başlangıç tarihi belli bir iş sözleşmesi, sürmekte olan bir askerlik tecili ya da sevk tehiri, ve kaydı devam eden bir lisansüstü veya sertifika programı. Üçü de seni belirli bir tarihte burada olmaya bağlıyor.
Bunlardan hiçbiri yoksa — sözleşmen yok, öğrenciliğin bitmiş, askerlik yükümlülüğün de kapanmış — dosyada gösterilecek bağ gerçekten yok demektir. Bu durumda iki dürüst yol kalıyor: seyahati birkaç ay erteleyip işe giriş kaydını ve hesap hareketini oluşturmak, ya da masrafı karşılayan bir sponsorla başvurup dosyayı sponsorun belgeleri üzerine kurmak.
Olmayan bir bağı belgeye dönüştürmeye çalışmak dosyadaki en görünür tutarsızlık kaynağı. Kullanılmayan bir adrese alınmış yerleşim yeri kaydı, başvurudan iki hafta önce üzerine geçirilmiş bir araç ya da hiç çalışmadığın bir yerden alınmış izin yazısı, geri kalan belgelerle aynı takvimi anlatmıyor.
Öğrenci belgem hâlâ duruyor, dosyaya koyayım mı?
Koyma. Mezuniyetten sonra e-Devlet öğrenci belgesi üretmiyor; elindeki çıktı mezun olmadan önceki bir tarihe ait. Dosyaya girdiğinde mezuniyet belgesiyle aynı anda okunuyor ve iki belge senin bugünkü durumun hakkında iki farklı şey söylüyor.
Yerini mezuniyeti gösteren belge alıyor. Halen kayıtlı olduğun bir yüksek lisans programı varsa, o programın güncel öğrenci belgesi ayrı bir belge — ve o zaten öğrenciliği değil, devam eden bir yükümlülüğü gösterdiği için bağ bölümüne giriyor.
Deneme süresindeyim, işverenim izin yazısı vermekte tereddüt ediyor. Ne yapabilirim?
Tereddüdün somut bir sebebi var: İş Kanunu'na göre yıllık ücretli izne hak kazanmak için aynı işyerinde en az bir yıl çalışmış olmak gerekiyor. Henüz o hak doğmadığı için işveren "yıllık izin hakkı kullandırılmıştır" cümlesini yazmakta zorlanıyor. Çözüm cümlenin biçiminde: yazının "şu tarihler arasında ücretsiz izinli sayılacaktır" ya da "belirtilen tarihlerde izinli sayılmasında sakınca bulunmamaktadır" demesi hem doğru hem yeterli.
İşveren izin taahhüdüne hiç girmek istemiyorsa ondan çalışma belgesi istemek daha kolay oluyor. Görevin, işe başlangıç tarihin ve ücretin yazdığı, antetli kâğıda basılmış, imzalı ve kaşeli bir çalışma belgesi izin yazısının yerini tam olarak tutmuyor ama gelir ve istihdam tarafını kapatıyor. Dönüş tarihini bu durumda niyet mektubunda kendin belirtiyorsun.
Hesap dökümümde sadece iki maaş var. Bu bir boşluk mu?
Değil — işe giriş tarihinle uyumlu olduğu sürece iki maaş satırı beklenen tablo. Dökümün üç aylık olması gerekiyorsa, maaş satırlarının işe giriş bildirgesindeki tarihten sonra başlaması dosyayı bozmuyor, aksine iki belgeyi birbirine bağlıyor.
Boşluk yaratan şey satır sayısı değil, açıklanmayan hareket. Başvurudan kısa süre önce hesaba giren ve kaynağı görünmeyen toplu bir tutar, düzenli maaş satırlarının anlattığı şeyle aynı yöne bakmıyor. Böyle bir giriş varsa kaynağını gösteren belgeyi de dosyaya eklemek gerekiyor.
Mezun olalı bir yıl oldu, hâlâ çalışmıyorum. Dosyayı nasıl kurarım?
Bu durumda dosyanın kapatması gereken soru gelir değil, zaman. Mezuniyetle bugün arasındaki dönemin bir karşılığı olmalı: kaydı süren bir yüksek lisans, katıldığın bir kurs ya da sertifika programının kayıt belgesi, askerlik hizmetini tamamladıysan askerlik durum belgesindeki terhis kaydı. Bunlardan biri varsa boşluk boşluk olmaktan çıkıyor.
Hiçbiri yoksa dosyada gelir tarafını taşıyacak bir belgen yok demektir ve bunu belge üreterek çözmek mümkün değil. Kalan dürüst yol, masrafı karşılayacak bir sponsorla başvurmak ve dosyayı sponsorun gelir belgeleri, imzalı taahhüdü ve aranızdaki akrabalığı gösteren nüfus kayıt örneği üzerine kurmak; bu üçlünün nasıl bir arada sunulduğunu sponsor üzerine kurulan ev hanımı dosyasında adım adım anlattık. Bu dönemi niyet mektubunda tek cümleyle söylemek, sessiz bırakmaktan iyi.
Sık sorulanlar
e-Devlet'ten indirdiğim belgeler kabul ediliyor mu?
e-Devlet üzerinden üretilen belgelerin üzerinde barkod ya da karekod bulunuyor ve bu kod belgenin doğrulanmasını sağlıyor. Belgeyi indirirken "Barkodlu Belge Oluştur" seçeneğini kullanmak, ekran görüntüsü ya da barkodsuz çıktıdan farklı bir belge üretiyor. Hangi belgenin e-Devlet çıktısıyla, hangisinin kurum onaylı asıl nüshasıyla isteneceği başvuru merkezine göre değişebiliyor; başvuracağın ülkenin güncel evrak listesine bakmak en sağlıklısı.
Belgelerin çevirisi gerekiyor mu?
Hangi belgenin çevrilmesi gerektiği başvurulan ülkeye ve başvuru merkezine göre değişiyor; bazıları İngilizce çeviriyi yeterli buluyor, bazıları hedef ülkenin dilini istiyor. Askerlik durum belgesi ve mezuniyet belgesi gibi kurum çıktılarında yeminli tercüman çevirisi yaygın olarak isteniyor. Çeviri listesini randevudan önce netleştirmek, dosyayı iki kez hazırlamaktan daha az yorucu.
Zorunlu staj kaydım hizmet dökümünde görünüyor. Çalışma geçmişi sayılır mı?
Zorunlu staj kaydı hizmet dökümünde satır olarak görünüyor ama bir ücret kaydı değil; öğrencilik döneminde okulun yaptığı bir sigorta bildirimi. Dolayısıyla gelir tarafını taşımıyor. Buna karşılık mezuniyet öncesi dönemi anlatan bir veri olduğu için zaman çizgisinin parçası olarak işe yarıyor.
Ailemin evi ve arabası var, tapu ile ruhsatı koyabilir miyim?
Tapu ve ruhsat kimin adına düzenlenmişse onun durumunu gösteriyor; senin adın geçmiyorsa dosyada cevapladığı bir soru yok. Aile mülkü ancak sponsorun ailenden biriyse ve onun ödeme gücünü anlatmak için konuyorsa anlam kazanıyor. Bu durumda da belgenin yeri bağ bölümü değil, gelir bölümü.
Vize başvurusunu işe başlamadan önce yapabilir miyim?
Yapabilirsin ama o anda dosyada ne bordro ne işe giriş bildirgesi bulunuyor; gelir ve bağ tarafı tamamen sponsora ya da kendi birikimine dayanıyor. İş sözleşmesini imzaladıysan ve başlangıç tarihi ileri bir tarihse, sözleşmenin kendisi ve işverenin işe başlangıç tarihini yazdığı bir yazı bu boşluğu kısmen dolduruyor. Seyahat tarihin esnekse işe başladıktan sonrasını beklemek, aynı seyahat için belge olarak daha dolu bir dosya çıkarıyor.
İlgili sayfalar
- Serbest çalışanlar için vize dosyasıMezuniyetten sonra bordroyla değil faturayla çalışmaya başladıysan gelir tarafı farklı bir belge zinciriyle kuruluyor.
- Ev hanımı vize başvurusuDosyayı sponsor üzerine kurmanın nasıl işlediği: taahhüt, gelir belgeleri ve akrabalık bağının birlikte nasıl sunulduğu.
- Vize reddi sonrası ne yapmalıDaha önce bir ret aldıysan ikinci dosyada hangi satırın değişmesi gerektiğini belirlemenin yolu.
Dosyandaki sessiz soruyu bul
Mezuniyet, işe giriş ve seyahat tarihlerini gir; hangi belgenin şu an elinde olduğunu, hangisinin hangi tarihten sonra oluşacağını ve dosyanın henüz cevap vermediği soruyu satır satır çıkaralım.