Ev hanımları için Schengen vize başvurusu

Bir vize dosyası üç şeyi ayrı ayrı söylemek zorunda: seyahatin masrafı nasıl karşılanacak, o para nereden geliyor, dönmen için Türkiye'de ne var. Bordrolu bir başvuruda üçünü de aynı kişinin belgeleri söyler. Senin dosyanda ilk iki soruyu sponsorun belgeleri, üçüncüsünü senin belgelerin cevaplıyor.

Zincirin kırıldığı yer genelde bu geçiş. Sponsorun maaş bordrosu ne kazandığını gösterir ama o parayı senin için harcayacağını göstermez. Taahhüt yazısı harcayacağını söyler ama söyleyenin kim olduğunu göstermez. Tam vukuatlı nüfus kayıt örneği kim olduğunu gösterir ama parası olduğunu göstermez. Üç belge, üç ayrı boşluk; boşluklar ancak üçü aynı dosyada yan yana durduğunda kapanıyor.

Bu yüzden ev hanımı dosyasında belge sayısı değil, belgelerin birbirine değmesi belirleyici oluyor. Sponsorun gelir belgeleri eksiksiz olduğu halde aranızdaki bağı gösteren tek bir belge yoksa dosya iki ayrı şey gösteriyor: parası olan bir insan ve seyahat etmek isteyen bir insan. İkisinin aynı hikâyenin parçası olduğunu göstermiyor.

Ev hanımı dosyasında sık atlanan şey şu: "gelirim yok" cümlesi dosyada bir belge değil, bir boşluk. O boşluğun da belgeyle gösterilen bir karşılığı var ve alınması birkaç dakika sürüyor.

e-Devlet üzerinden alınan barkodlu SGK Tescil ve Hizmet Dökümü, geçmişte kaydın olduysa çalışma geçmişini gösteriyor ve beyan ettiğin durumun kurum kaydıyla aynı olduğunu söylüyor. Hiç tescilin olmadıysa sorgu çoğu zaman belge üretmiyor, kayıt bulunmadığı uyarısı veriyor; o satırı zorlamak yerine formda çalışma durumunu doğru işaretlemek ve niyet mektubunda tek cümleyle belirtmek yeterli oluyor.

İkinci belge daha az biliniyor ve kontrol listelerinde adı geçmiyor: SPAS Müstehaklık Sorgulama. Eşinin ya da bir yakınının sigortası üzerinden sağlık güvencen varsa, e-Devlet'teki bu sorgulama seni "bakmakla yükümlü olunan kişi" olarak gösteriyor. Dosyaya ek belge olarak konduğunda anlamı şu: sponsorunla arandaki maddi bağımlılık senin yazdığın bir cümle değil, devletin kaydında duran bir veri. Sponsorun eşin ya da anne baban olduğunda taahhüt yazısını doğrudan destekliyor.

Kendi adına bir şey varsa, ne kadar küçük olursa olsun dosyaya giriyor: üzerine kayıtlı tapu, araç ruhsatı, kiraya verdiğin bir daire, adına açılmış vadeli hesap. Bunlar gelirin yerini tutmuyor ama seni belgesiz bir kişi olmaktan çıkarıyor.

Sponsor zinciri dört halkadan oluşuyor ve her halka farklı bir soruya cevap veriyor: sponsor kim (kimlik fotokopisi), ne kazanıyor (gelir belgesi), parası nerede duruyor (banka hesap dökümü), seni neden destekliyor (akrabalık bağı ve taahhüt yazısı). Dördü tamamsa dosya kendi kendini açıklıyor; biri eksikse kalan üçü onun yükünü taşımak zorunda kalıyor.

Taahhüt yazısının kendisi de belge olarak zayıf kalabiliyor. Konsolosluğa hitaben yazılan, sponsorun adı soyadı ve T.C. kimlik numarasını, seninle yakınlık derecesini, seyahatin ülkesini ve gidiş dönüş tarihlerini, hangi masrafları üstlendiğini içeren, ıslak imzalı bir metin bekleniyor. Noter onayı istenip istenmediği başvurulan ülkeye ve başvuru merkezine göre değişiyor; ülkenin kendi kontrol listesine bakmadan bunu kestirmek doğru olmaz.

Zincirin koptuğu yerler pratikte birkaç tane ve hepsi tek tek düzeltilebilir:

Aşağıdaki tablo iki adı birden taşıyor: bir kısmı senin adına, bir kısmı sponsorunun adına düzenlenmiş belgeler. Dosyayı hazırlarken bunları iki ayrı bölüm halinde sıralamak, hangi belgenin kime ait olduğunu aramak zorunda bırakmıyor.

Tabloda yalnızca bu profile özgü olanlar var. Başvuru formu, pasaport, biyometrik fotoğraf, seyahat sağlık sigortası, uçuş ve konaklama rezervasyonu gibi her dosyada bulunan belgeler başvurduğun ülkenin genel kontrol listesinden geliyor. Sponsorun bordrolu bir işte değil de kendi işinde çalışıyorsa gelir tarafı başka belgelerle kuruluyor; bunu serbest çalışanlar için vize dosyası sayfasında ve esnaf vize dosyası sayfasında ayrı ayrı anlattık.

Sponsorun hesap dökümü masrafın karşılandığını gösteriyor. Senin kendi adına açılmış bir hesabının olması başka bir şey gösteriyor: seyahat sırasında elinde kullanabileceğin bir para olduğunu. İkisi aynı soru değil ve dosyada ikisi de sorulabiliyor.

Burada üç yaygın durum var. Birincisi hiç hesabın olmaması: dosya tamamen sponsorun tek bacağı üzerinde duruyor. İkincisi eşinle ortak (müşterek) hesap: döküm iki isim taşıyor, hangi paranın kimin olduğu görünmüyor; ortak hesabın dökümü ancak sponsorun gelir belgesiyle birlikte sunulduğunda anlam kazanıyor. Üçüncüsü kendi adına açılmış ama boş duran bir hesap: dosyaya bir şey katmıyor.

Yapılabilecek en sade şey, başvurudan makul bir süre önce kendi adına bir hesap açmak ve sponsorun oraya düzenli aktarım yapması. O zaman döküm iki şeyi birden söylüyor: paranın sende olduğunu ve nereden geldiğini. Başvurudan üç gün önce yapılan tek bir toplu transfer sadece ikincisini söylüyor, birincisini söylemiyor.

Transferin dekontunu saklamak burada işi bitiren ayrıntı. Hesabına giren paranın kaynağı görünmüyorsa döküm, açıklanması gereken yeni bir soru yaratıyor.

Ev hanımı evrak listelerinin çoğu tek bir varsayım üzerine kurulu: evli bir kadın, çalışan bir eş, eşin sponsorluğu. Durum bunun dışına çıktığında dosyanın kurulumu değişiyor ve değişen taraf gelir değil, bağ tarafı oluyor.

Sponsor eşin dışında biriyse belirleyici olan şey, akrabalık bağının tek belgede görünüp görünmemesi. Anne, baba ve çocuk için tam vukuatlı nüfus kayıt örneği bu bağı doğrudan gösteriyor. Kardeş sponsorluğunda bağ anne baba üzerinden kurulduğu için iki ayrı kayıt örneği gerekebiliyor. Kontrol listelerinde sponsor genellikle eş, anne, baba ve çocuk olarak tanımlanıyor; daha uzak akrabalar ve akraba olmayan kişiler için kabul koşulu ülkeye göre değişiyor, bunu başvuracağın ülkenin kendi listesinden doğrulamak gerekiyor.

Sponsorun Türkiye'de değilse zincir aynı kalıyor ama halkaların karşılığı değişiyor. Avrupa'daki çocuğun ya da kardeşin masrafı üstleniyorsa, Türk bankası dökümünün ve ıslak imzalı taahhüdün yerine onun yaşadığı ülkenin belgeleri geçiyor: oturum belgesi, iş sözleşmesi veya maaş bordrosu, oradaki banka hesap dökümü. Birçok ülkede bu, davet edenin kendi makamlarından aldığı bir davet ya da masraf üstlenme belgesiyle birleşiyor — Almanya'da Verpflichtungserklärung, Hollanda'da bewijs van garantstelling gibi. Bu belgenin adı ve alınma usulü ülkeye göre değiştiği için davet edenin kendi belediyesinden ya da yabancılar biriminden doğrulaması gerekiyor. Aranızdaki akrabalık bağını gösteren nüfus kayıt örneği bu senaryoda da dosyanın içinde kalıyor; değişen şey gelir belgelerinin hangi ülkeden geldiği.

Boşandıysan vukuatlı nüfus kayıt örneğinde boşanma kaydı görünüyor; bunu görünmez kılmaya çalışmanın karşılığı yok, karşılığını koymak gerekiyor. Nafaka alıyorsan mahkeme kararının örneği ile nafakanın hesabına düzenli girdiğini gösteren banka dökümü birlikte, dosyanda bordronun yerini tutan en yakın şey. Eşini kaybettiysen SGK'dan bağlanan ölüm aylığı aynı işi görüyor: aylık bağlandığına dair yazı ya da e-Devlet üzerinden alınan aylık bilgisi, kendi adına düzenli bir gelir gösteriyor — aylık belgesiyle banka dökümünün dosyada nasıl birlikte sunulduğunu emekli vize dosyası sayfasında ayrıca anlattık.

Hiç evlenmediysen ve anne babanla yaşıyorsan dosya anne ya da baba sponsorluğu üzerinden kuruluyor; ikisi de seninle aynı vukuatlı kayıtta göründüğü için bağ tarafı en kolay kurulan durum bu. Zorlaşan taraf dönüş bağı: iş, mülk ya da bakmakla yükümlü olduğun kimse yoksa Türkiye'de seni tutan şeyin ne olduğunu ayrıca yazmak gerekiyor.

Ev hanımı dosyalarında enerjinin tamamı gelir tarafına gidiyor ve dönüş tarafı iki cümleyle geçiştiriliyor. Oysa gelir tarafını zaten sponsorun belgeleri taşıyor; dosyanın senin belgelerinle taşıdığın tek tarafı bu.

Bu profilde dönüş bağı aslında güçlü, sadece belgelenmiyor. Okula giden çocukların varsa öğrenci belgeleri e-Devlet üzerinden alınıyor. Bakmakla yükümlü olduğun bir aile büyüğü varsa aynı adreste oturduğunuzu gösteren yerleşim yeri belgesi bunu gösteriyor. Üzerine kayıtlı tapun varsa e-Devlet'ten barkodlu tapu kaydı alınıyor. Eşinin çalıştığı yerden aldığı görev yazısı da dolaylı olarak ailenin Türkiye'de kurulu olduğunu söylüyor.

Niyet mektubunda bunu somut yazmak gerekiyor. "Ailemin yanına döneceğim" cümlesi bir şey anlatmıyor; "iki çocuğum okula devam ediyor, dönüş tarihim yarıyıl tatilinin bitiminden önce" anlatıyor.